Een verworpen motie met een zilveren rand

11 September 2025

Tijdens de 161e Algemene Vergadering (AV) van de VVD, op 6 september j.l., diende het LCNO een motie in waarin de door Israël gepleegde genocide in Gaza werd erkend. De motie haalde het niet, maar er was toch voldoende reden voor optimisme over het veranderende standpunt binnen de partij inzake Israël-Palestina.

De ingediende motie luidde als volgt:

Motie: Genocide in Gaza

Constaterende dat:

  • De militaire acties van Israël in Gaza na de aanval van terreurorganisatie Hamas op 7 oktober, 2023 desastreuze gevolgen hebben gehad voor de Palestijnse burgerbevolking, met vele tienduizenden burgerdoden tot gevolg.
  • Israël grote delen van Gaza verwoest heeft en het leven er onmogelijk heeft gemaakt.
  • Israël honger als oorlogswapen heeft ingezet tegen de Gazaanse bevolking.

Overwegende dat:

Spreekt uit:
Dat de Israëlische regering van Benjamin Netanyahu genocide pleegt in Gaza en roept de fractie op om dienovereenkomstig te handelen.

en gaat over tot de orde van de dag.

De motie werd tijdens de AV toegelicht door LCNO-lid Maarten Dirkse. Kijk hieronder naar het deel van de AV waarin dat gebeurde:

Erkenning van genocide

Voor diegenen die wellicht wat minder bekend zijn met het fenomeen “motie”: een motie op een AV is een manier om de leden van een partij iets te laten uitspreken. Dat kan een algemene oproep zijn, een advies aan de fractie, of iets anders. Richting de fractie is een motie niet-bindend, je kan gekozen politici volgens de wet nooit ergens toe verplichten.

In dit geval ging de motie dus over erkenning van de genocide in Gaza. Was het een aantal maanden geleden nog controversieel om over die genocide te spreken, inmiddels is er een consensus dat Israel in Gaza volkerenmoord pleegt op de Palestijnen. Niet alleen mensenrechtenorganisaties zijn tot die conclusie gekomen, ook vooraanstaande genocide experts (uit Israël en de rest van de wereld) zijn die mening in grote meerderheid toegedaan. En ook steeds meer politieke partijen in Nederland delen die mening. Zo rept centrumpartij D66 in haar verkiezingsprogramma van dit jaar onomwonden over “de genocide in Gaza”.

Zwakke tegenargumenten

De motie is een poging van het LCNO om de leden van de VVD die genocide ook te laten erkennen. Inmiddels is ook wel duidelijk dat de fractie dit niet zal doen. Zoals Maarten in zijn toelichting zegt is de fractie bang voor de reactie van de zogenaamde “rechtse” kiezer als zij het woord “genocide” zou gebruiken. Ondanks het feit dat de VVD-fractie altijd prat gaat op het “zeggen waar het op staat” wordt het in dit geval angstvallig vermeden. De motie werd, vooraf en tijdens de vergadering, dan ook ontraden door de fractie.

In de video is te zien hoe de fractie, in de persoon van buitenlandwoordvoerder Eric van der Burg, alles uit de kast haalt om maar weg te blijven van de overduidelijke conclusie dat er genocide wordt gepleegd in Gaza. In slechts 45 seconden laat Van der Burg een hele rits argumenten de revue passeren. Helaas zijn ze geen van allen overtuigend. We lopen ze langs:

  • “De zaak is onder de rechter, dus we moeten daar geen uitspraken over doen”
    Vooropgesteld: er bestaat in de wet geen regel dat een politieke partij zich niet uit mag laten over een internationale rechtszaak die nog onder de rechter is. Als dit echter een principiële overtuiging van de fractie zelf zou zijn, zou dit argument hout snijden. Dat is het helaas niet. Waar het gaat om andere landen, waar ook rechtszaken tegen zijn, onthoudt de fractie zich bepaald niet van commentaar. Zo lopen er momenteel meerdere internationale zaken tegen Rusland. Toch was de fractie nooit huiverig om bij aanvallen van dat land stevige termen zoals “gruwelijke misdaden” te bezigen. Alleen waar het Israël betreft moet blijkbaar gewacht worden op een oordeel van de rechter alvorens de fractie iets kan zeggen.
    Daarnaast stelt de fractie met dit argument ook dat organisaties die wel constateren dat er genocide plaatsvindt, zoals andere partijen (D66, GL/PvdA,Volt, PvdD, etc.) maar ook internationale en Israëllische mensenrechtenorganisaties, iets doen wat eigenlijk niet geoorloofd is. De stelling dat de rest het fout doet en alleen de VVD fractie snapt hoe het wel hoort is weinig overtuigend.

  • “Vaststellen van genocide is alleen aan een rechter”
    Dit argument is opmerkelijk genoeg heel makkelijk te ontkrachten middels tweets van de fractie. Ruben Brekelmans, voorganger van Van der Burg als VVD buitenlandwoordvoerder stelde in 2023 dat China “genocide pleegt”. Hierover is geen uitspraak van een internationaal gerechtshof of andere rechter. En fractievoorzitter Dilan Yeşilgöz schreef in 2014 dat ISIS genocide pleegde, hetgeen op dat moment ook niet was vastgesteld door een rechtbank. Het is dus voor de VVD fractie zeer wel mogelijk om van genocide te spreken zonder dat een rechter daarover een uitspraak heeft gedaan.

  • “Een politieke partij of AV kan hier geen uitspraak over doen”
    Dit is wellicht het meest curieuze argument. Tijdens dezelfde AV waarin onze motie behandeld werd, stelde de partij het verkiezingsprogramma voor de Tweede Kamerverkiezingen van oktober vast. Dit programma staat bol van meningen over allerlei onderwerpen. Als een AV zich, door een verkiezingsprogramma goed te keuren maar bijvoorbeeld ook amendementen te behandelen, wel kan uitspreken over al die andere onderwerpen, waarom dan niet ook over een belangrijk onderwerp als genocide?

De argumenten van fractie overtuigen bepaald niet. Daarnaast doet de fractie ook geen moeite om het bewijs voor genocide in Gaza, dat inmiddels in vele rapporten is opgetekend, te betwisten. De fractie ontkent niet dat er genocide gepleegd wordt, ze stellen alleen dat zij (en leden) dat pas mogen concluderen als een rechter dat gedaan heeft. Het moge duidelijk zijn dat deze door de fractie verzonnen beperking volstrekt arbitrair is.

Verder valt op dat Van der Burg uitgebreid zijn afschuw uitspreekt over wat er in Gaza gebeurt. Onschuldige burgers die worden gedood, journalisten en hulpverleners die omkomen en “de nodige zaken” die het waard zijn “onderzocht” te worden. Van der Burg benoemt vervolgens echter niet wie in Gaza die onschuldige burgers doodt en hulpverleners ombrengt, namelijk het Israëlische leger.

Zilveren rand

Uiteindelijk werd de motie verworpen. Krap een kwart van de ongeveer 850 leden die hun stem uitbrachten waren voor, de rest tegen. Dat lijkt weinig reden tot optimisme. Toch is het niet zo zwart-wit als de uitslag doet vermoeden. Er is een aantal redenen om toch positief te zijn over de uitslag van de stemming.

Bij AVs van de VVD is het in de regel zo dat, als de motie door de fractie wordt ontraden, het knap lastig is om deze alsnog aangenomen te krijgen. Een stem voor de motie is dan feitelijk een stem tegen de fractie en veel leden zijn daar niet zomaar toe bereid. Ook was het argument van de fractie niet “de conclusie ‘genocide’ klopt niet” maar het ontwijkende “daar kunnen wij niks over zeggen”. Daarnaast is de term “genocide” erg beladen en roept bij veel VVD'ers weerstand op. Als LCNO hebben wij veel leden gesproken die bereid waren te erkennen dat Israël oorlogsmisdaden in Gaza pleegde, maar de vaststelling “genocide” een stap te ver vonden vanwege de controverse rondom die term. En als laatste is het nu eenmaal een feit dat de VVD als partij tot nu toe altijd pro-Israël is geweest. Zeker ook tijdens de huidige oorlog van Israël tegen Gaza heeft de regering Netanyahu eigenlijk altijd op de steun van de VVD kunnen rekenen.

Gegeven de hierboven geschetste context was de uitslag van de stemming juist een bemoedigend signaal. Vier of vijf maanden geleden was het ondenkbaar geweest dat een kwart van de VVD’ers op een AV had beaamt dat Israël genocide pleegt in Gaza. Als LCNO hadden we uiteraard liever gezien dat de motie wel was aangenomen. Maar dit resultaat is een aanmoediging om door te gaan met onze strijd voor een Israël-Palestina standpunt van de VVD dat qua liberale en morele beginselen wél te verdedigen is.